เหตุปัจจัย หรือ เชื้อในที่นี้ ก็คือ ตัณหา คือความอยาก แบ่งออกเป็น 3 ลักษณะ คือ กามตัณหา (ความพอใจรักใคร่ในกาม) ภวตัณหา (ความอยากเป็นโน่นเป็นนี่) และ วิภวตัณหา (ความอยากพ้นจากสภาพที่ตัวเองเป็นอยู่) ซึ่ง ตัณหาเหล่านี้เป็นเหตุที่ทำให้เวียนว่ายตายเกิดไม่รู้จบสิ้น แต่หากผู้ใดสามารถทำให้ตัณหาหมดสิ้นไปจากจิตสันดานได้แล้ว ผู้นั้นก็ไม่ต้องกลับมาเวียนว่ายตายเกิดอีก เป็นผู้ถึงนิพพาน ส่วนผู้ที่ยังละกิเลสตัณหาไม่ได้ ก็ย่อมที่จะต้องกลับมาเกิดตามบุญกรรมที่ได้สั่งสมสร้างไว้ ตามพุทธศาสนสุภาษิต แบ่งคติของบุคคลผู้ตายหรือผู้ที่จะไปสู่โลกเบื้องหน้าเป็น 4 จำพวก คือ

1. ผู้ที่จะไปเกิดในครรภ์ หมายถึง ผู้ที่ตายไปแล้ว ได้กลับมาเกิดเป็นมนุษย์อีกเพราะได้ประพฤติตามธรรมที่ทำให้เป็นมนุษย์ เรียกว่า มนุษยธรรม 5 ประการ หรือ ศีล 5 นี่เอง ซึ่งประกอบไปด้วย
   – เมตตา ความรักใคร่เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่สัตว์ทั้งปวด งดเว้นจากการฆ่า และการเบียดเบียน
   – สัมมาอาชีวะ หาเลี้ยงชีพโดยทางที่ชอบธรรม ไม่คดโกง ลักขโมย
   – กามสังวร ได้แก่ การสำรวม ไม่ประพฤติผิดในกาม (ยินดี และพอใจกับคู่ครองของตน)
   – มีสัจจะ ซื่อตรง เว้นจากการพูดยุยงให้แตกแยก พูดคำที่ไม่เป็นสาระ
   – ความไม่ประมาท ไม่หลงลืมสติ ไม่หลงไหลไปเป็นทาสของอบายมุข
2. ผู้ที่จะไปเกิดในนรกอบายภูมิ หมายถึง พวกที่มีกรรมหยาบช้า ประพฤติชั่วทั้งทางกาย ทางวาจา ทางใจ ไม่รักษาศีล เจริญภาวนา ทำให้จิตใจไหลลงสู่ที่ต่ำ ครั้นตายไปแล้วย่อมไปเกิดในนรกภูมิ
3. ผู้ที่จะไปเกิดในสวรรค์ ไปเป็นเทพ เป็นพรหม ตามแต่ผลแห่งกรรม ซึ่งผู้ที่จะไปเกิดในสวรรค์นั้นต้องมีเทวธรรม คือ หิริ (ความละอายต่อบาปและการกระทำชั่วทั้งปวง) และโอตตัปปะ (ความเกรงกลัวต่อบาป)
4. ผู้ที่หมดกิเลสอาสวะแล้วไปสู่นิพพาน คือ ผู้ที่ดำเนินตามอริยมรรค เมื่อกิเลสหมดไปจากสันดาน ไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย จึงไม่มีเหตุให้เวียนว่ายตายเกิดอีก

ผู้ที่ตายไปแล้ว ตามคติธรรมนั้น คือผู้ที่ไม่สามารถทำความดีได้อีก ดังนั้น ตราบที่เรายังมีชีวิตอยู่ ถือว่ายังมีโอกาสที่จะทำดีเอาไว้เพื่อเป็นทุนหนุนส่งให้ตนไปสู่สุคติที่ดี ซึ่งเป้าหมายสูงสุดของชีวิตทางพระพุทธศาสนา คือ การทำให้จิตสงบสุข ปราศจากกิเลสอาสวะ หลุดพ้นจากวัฏสงสาร แม้ในภพชาตินี้ไม่สามารถที่จะบรรลุธรรมได้ แต่การสั่งสมความดีไว้ย่อมเป็นบารมีให้บรรลุในกาลข้างหน้า และในขณะที่เวียนว่ายตายเกิดอยู่ก็ย่อมส่งผลให้พบแต่สิ่งที่ดี