กำหนดการงานฌาปนกิจ: ลำดับพิธีทั้งวัน บทพูดพิธีกร และวิธีเขียนประวัติผู้วายชนม์

พิธีฌาปนกิจ จะอยู่ในช่วงวันสุดท้ายในการทำพิธีศพ ถัดจากการสวดพระอภิธรรม โดยในปัจจุบัน หากเจ้าภาพทำพิธีศพที่อารามหลวงต่างๆ เช่น วัดธาตุทอง วัดเทพศิรินทร์ วัดพระศรีมหาธาตุ ทางวัดก็จะงดทำการฌาปนกิจในวันสำคัญทางศาสนา เช่น วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา และในทุกๆวันศุกร์

ลำดับพิธีพระราชทานเพลิงศพ (ที่ไม่เสด็จและไม่มีองคมนตรีผู้แทนฯ)

• ก่อนที่เจ้าพนักงานจะเชิญกล่องเพลิงพระราชทานมาถึง เจ้าภาพและบุคลากรชุดขาวที่เชิญไว้ ออกไปยืนพร้อมกันหน้าเมรุ เพื่อเจ้าหน้าที่จะได้แนนำซักซ้อมขั้นตอนพิธี
• เมื่อเจ้าพนักงานเชิญกล่องเพลิงพระราชทานขึ้นไปวางโต๊ะบนเมรุ ซึ่งเจ้าภาพแลคณะไม่ต้องตามขึ้นไป แต่ให้ปฏิบัติตามที่ซักซ้อมไว้ จากนั้นโค้งคำนับแล้วกลับไปนั่งประจำที่
• เมื่อพระสงฆ์พร้อมดำเนินการเริ่มพิธี ศาสนพิธีกรจะเริ่มตำเนินตามขั้นตอน
• ศาสนพิธีกร เรียนเชิญผู้มีเกียรติทอดผ้าบังสุกุลตามลำดับที่เชิญไว้
• ศาสนพิธีกร อ่านหมายรับสั่ง
• ศาสนพิธีกร เชิญเจ้าภาพอ่านสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ (หรือ อ่านแทนเจ้าภาพ)
• ศาสนพิธีกร เชิญเจ้าภาพอ่านประวัติผู้วายชนม์ (หรือ อ่านแทนเจ้าภาพ)
• ศาสนพิธีกร เรียนเชิญแขกผู้มีเกียรติ ยืนสงบไว้อาลัย (ผู้ไม่สะดวกไม่จำเป็นต้องยืน)
• ศาสนพิธีกร เรียนเชิญประธานในพิธี ขึ้นทอดผ้าไตรบังสุกุล และประกอบพิธีพระราชทานเพลิง และกราบอาราธนาพระคุณเจ้าฯ พิจารณาผ้าไตรบังสุกุล
• ศาสนพิธีกร กราบอาราธนาคณะสงฆ์ที่เมตตาร่วมในพิธีขึ้นวางดอกไม้จันทน์
• ศาสนพิธีกร เรียนเชิญผู้มีเกียรติทั้งหลายขึ้นวางดอกไม้จันทน์
• เจ้าภาพ มอบของที่ระลึกอันเป็นอนุสรณ์ในพิธีฯ
• เมื่อเจ้าหน้าที่เชิญหีบศพเข้าในเตา ศาสนพิธีกร กล่าวเรียนเชิญประธานและเจ้าภาพพร้อมกันบนเมรุเพื่อแสดงความรำลึกสั่งลาอาลัย

คำกล่าวนำพิธีไว้อาลัย

กราบเรียน (……………………………..) ท่านประธานในพิธี และท่านผู้มีเกียรติที่เคารพทุกท่านที่ได้มาร่วมพิธี (พระราชทานเพลิงศพ/ฌาปนกิจ) ของ (……………………………..) ทางครอบครัว (……………………………..) ถึงแม้จะมีความเศร้าโศกเสียใจ ที่ต้องสูญเสียบุคคลซึ่งเป็นที่รักไปอย่างไม่มีวันหวนกลับ แต่ก็ยังมีความอบอุ่นใจ และมีขวัญกำลังใจยิ่ง ที่ท่านประธานในพิธี และท่านผู้มีเกียรติที่เคารพทุกท่านได้เสียสละเวลา เดินทางมาเป็นเกียรติแก่ผู้วายชนม์ในวันนี้ คณะเจ้าภาพซึ่งประกอบไปด้วย (……………………………..) รู้สึกซาบซึ้งในน้ำใจไมตรีของท่านเป็นอย่างยิ่ง และจะขอจารึกความเมตตากรุณาของทุกท่านไว้ด้วยความขอบพระคุณตลอดไป

กลอนไว้อาลัย แบบที่ 1

(แม่/พ่อ) เป็นที่พึ่งหนึ่งนามยามทุกข์หนัก … เป็นที่พักยามแย่ช่วยแก้ไข
เป็นที่ยึดหยุดยั้งยามพลั้งไป … เป็นหลักชัยของบุตรสุดบูชา

(แม่/พ่อ) ผู้เฝ้าปกปักรักษาลูก … (แม่/พ่อ) ฝังปลูกวิชาการด้านศึกษา
(แม่/พ่อ) เลี้ยงดูชูชุบอุปถัมภ์มา … (แม่/พ่อ) ล้ำค่ายิ่งกว่าสิ่งใดเอย

บทพิธีกรงานฌาปนกิจ (ช่วงที่ 1)

กราบเรียน (……………………………..) ท่านประธานในพิธี และท่านผู้มีเกียรติที่เคารพทุกท่าน (……………………………..) ได้ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ (……………………………..) การถึงแก่กรรมของท่านในกาลนั้น แม้เป็นไปตามกฎธรรมชาติแห่งสังขารธรรมทั้งหลาย กระนั้นก็เป็นเหตุแห่งความทุกข์โทมนัส เศร้าโศกอาลัยอันมีประมาณยิ่ง มาสู่ครอบครัว ญาต มิตรวิสาสิกชนทั้งหลาย ด้วยสำนึกในกตัญญูกตเวทิตาธรรมรำลึกถึงภาพแห่งชึวิตของท่านขณะดำรงอยู่ ซึ่งได้ดำเนินชีวิตด้วยดี มีคุณูปการต่อครอบครัว สังคม ประเทศชาติ และพระศาสนา

ขณะดำรงชีวิตอยู่ ได้ครองตน ครองคน ครองงาน ครองจิตใจลูกหลาน และครองเรือนโดยสุจริต ดำเนินชีวิตโดยธรรม แนะนำพร่ำสอนบุตรธิดา ให้การศึกษาอบรมบ่มจริยธรรม ตามสมควรแก่สมัย จนบุตรธิดาทุกคนมีความเจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงาน และสังคมตามลำดับ อีกทั้งยังเป็นผู้นำ และเป็นพระประจำบ้านของลูกๆเสมอมา

(บัดนี้ เจ้าพนักงานพระราชพิธี สำนักพระราชวัง ได้อัญเชิญเพลิงพระราชทานขึ้นประดิษฐานบนเมรุเป็นที่เรียบร้อยแล้ว) .. ก่อนถึงกำหนดการบำเพ็ญกุศลทอดผ้าไตรมหาบังสุกุล และประกอบพิธี (พระราชทานเพลิงศพ/ฌาปนกิจ) ตามกำหนดการ กระผม (……………………………..) ตำแหน่ง/ความสัมพันธ์กับผู้วายชนม์ (……………………………..) ได้รับฉันทานุมัติจากคณะเจ้าภาพให้เป็นพิธีกร ดำเนินตามขั้นตอนอันเป็นพิธีการในงาน (พระราชทานเพลิงศพ/ฌาปนกิจ) ให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อยเหมาะสม เป็นเกียรติแก่คณะเจ้าภาพ และผู้วายชนม์ เพื่อให้พิธีการเป็นไปได้ด้วยความเรียบร้อย สำเร็จเป็นบุญกุศลแก่ผู้วายชนม์ กระผมขออนุญาตท่านประธานในพิธี และท่านผู้มีเกียรติทุกท่าน ประกอบพิธีตามกำหนดการดังนี้ ในส่วนเบื้องต้นขออนุญาตเรียนเชิญท่านผู้มีเกียรติได้ขึ้นทอดผ้าไตรบังสุกุล ดังมีรายนามดังต่อไปนี้

• ลำดับที่ 1 ขอเรียนเชิญ …… เป็นผู้ทอดผ้าบังสุกุล และนิมนต์พระสงฆ์ 1 รูป เป็นผู้พิจารณาผ้าบังสุกุล ขอเรียนเชิญครับ
• ลำดับที่ 2 ขอเรียนเชิญ …… เป็นผู้ทอดผ้าบังสุกุล และนิมนต์พระสงฆ์ 1 รูป เป็นผู้พิจารณาผ้าบังสุกุล ขอเรียนเชิญครับ
• ลำดับที่ 3 ขอเรียนเชิญ …… เป็นผู้ทอดผ้าบังสุกุล และนิมนต์พระสงฆ์ 1 รูป เป็นผู้พิจารณาผ้าบังสุกุล ขอเรียนเชิญครับ ….

ลำดับนี้ กระผมขออนุญาต อ่านหมายรับสั่ง ดังนี้

ขออนุญาตเรียนเชิญเจ้าภาพ ทายาทของผู้วายชนม์ อ่านสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ขอเรียนเชิญครับ

ลำดับนี้ เพื่อได้ทราบเกียรติประวัติของผู้วายชนม์ ขออนุญาตเรียนเชิญเจ้าภาพ ทายาทของผู้วายชนม์ อ่านประวัติ ขอเรียนเชิญครับ

กลอนไว้อาลัย แบบที่ 2

ถึงวันที่ (……………………………..) ต้องลาจาก ที่เหลือฝากเอาไว้ให้คิดถึง

คุณธรรมความดีที่ตราตรึง ให้คิดถึงคะนึงหาและอาลัย
ขอวิญญาณสู่สุคติเถิด สุดประเสริฐสรวงสวรรค์อันสดใส

บุญกุศลที่สร้างไว้ เป็นทางไป สู่ภพใหม่ไร้ทุกข์ เป็นสุขเทอญ

บทพิธีกรงานฌาปนกิจ (ช่วงที่ 2)

การถึงแก่กรรมของ (……………………………..) ในกาลนี้นั้น มิใช่ความสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รักยิ่งของครอบครัว (……………………………..) เท่านั้น แต่นับว่าเป็นการสูญเสียบุคคลอันมีค่ายิ่ง ท่านผู้มีเกียรติที่เคารพ ชีวิตและความตายเป็นของคู่กัน ชีวิตของสัตว์ทั้งมวลถูกความเกิดและความแก่เบียดเบียน ย่อมเสื่อมสิ้นไปตามกาลเวลา ครั้นถึงกาลกำหนดแล้ว ย่อมจะแตกทำลายไป ดังในพระพุทธศาสนาจึงสอนให้สาธุชนเพียรสร้างความดีเป็นนิตย์ เพื่อความสงบสุขของชีวิตในปัจจุบัน เพื่อเป็นที่พึ่งพิงในโลกเบื้องหน้า และฝากเกียรติคุณชื่อเสียงอันดีงามให้ปรากฎสืบไปชั่วกาลนาน

อกุศลกรรมใดที่เป็นกรรมไม่ดี ซึ่ง (……………………………..) ได้ล่วงเกินท่านทั้งหลายเมื่อครั้งยังมีชีวิตอยู่ ทั้งต่อหน้าและลับหลัง ทั้งโดยเจตนา และไม่มีเจตนา ขอท่านทั้งหลายได้โปรดอโหสิกรรมนั้นแก่ (……………………………..) และ ด้วยอำนาจแห่งคุณพระศรีรัตนตรัย และบุญกุศลคุณงามความดีที่ (……………………………..) ได้บำเพ็ญประพฤติมาตลอดชีวิต ตลอดถึงบุญกุศลที่ บุตร-ธิดา และญาติมิตร ได้ร่วมบำเพ็ญทักษิณานุประทานอุทิศให้ในกาลครั้งนี้ จงเป็นพลวปัจจัยหนุนส่งให้ (……………………………..) ได้ไปสถิตเสวยอุดมสุขในทิพยวิมาน สุคติสถานในสัมปรายภาพ ประสพสุขอันไพบูลย์ เพิ่มพูนโดยยิ่งๆขึ้นไปเทอญ

ในวาระสุดท้ายนี้ เพื่อเป็นเกียรติ และเป็นการไว้อาลัยแก่ดวงวิญญาณอันสงบสุขของผู้วายชนม์ กระผมขออนุญาตท่านประธานในพิธี และท่านผู้มีเกียรติที่เคารพทุกท่าน ได้โปรดลุกขึ้นยืน สำรวมจิตใจไว้อาลัย และประกาศอโหสิกรรมแก่ดวงวิญญาณอันสงบของผู้วายชนม์ เป็นวาระสุดท้าย ขอเรียนเชิญครับ

….
ลำดับสุดท้ายขอเรียนเชิญท่านประธานในพิธี (……………………………..) เป็นผู้ทอดผ้าไตรบังสุกุล และประกอบพิธีพระราชทานเพลิง (วางดอกไม้จันทน์) และ กราบอาราธนาพระคุณเจ้า 1 รูป เป็นผู้พิจารณาผ้าไตรบังสุกุล ขอเรียนเชิญด้วยความเคารพครับ

กราบอาราธนาคณะสงฆ์ที่เมตตามาร่วมพิธี โปรดขึ้นวางดอกไม้จันทน์ และลำดับถัดไปขอเรียนเชิญแขกผู้มีเกียรติทั้งหลายขึ้นวางดอกไม้จันทน์ โดยเรียนเชิญขึ้นบันไดด้าน…….. และลงบันไดด้าน ……. เพื่อรับความขอบคุณ รับของที่ระลึกจากเจ้าภาพ

ภายหลังจากประธานขึ้นทอดผ้ามหาบังสุกุล และวางดอกไม้จันทน์เป็นการเผาหลอกแล้ว ให้เรียนเชิญแขกผู้มีเกียรติขึ้นวางดอกไม้จันทน์ ก่อนเชิญประธานทำการขึ้นวางดอกไม้จันทน์ทำการเผาจริงอีกครั้ง

หมายเหตุ ในงานพิธีพระราชทานเพลิงศพ – ผู้เป็นประธานถวายบังคม(ไหว้) ไปที่หน้าหีบเพลิงที่วางอยู่ หยิบธูป ดอกไม้จันทน์ เทียน จุดไฟหลวงจากเทียนชวน แล้วจึงวางไว้ไต้กลางฐานตั้งหีบศพ จากนั้นก้าวถอยหลัง 1 ก้าว คำนับศพหนึ่งครั้ง แล้วลงจากเมรุ

ประกาศอโหสิกรรม (ถ้ามี)

ขอประกาศอโหสิกรรมต่อวิญญาณของ (……………………………..) ได้โปรดทราบในโอกาสนี้ ทุกคนในสถานที่แห่งนี้ ขอประกาศอโหสิกรรมต่อดวงวิญญาณของท่าน หากได้เคยประมาทพลาดพลั้งต่อกันโดยประการใดใด ขอกรรมทั้งหลายนั้นได้โปรดเป็นอโหสิกรรมต่อกัน ขอให้ดวงวิญญาณของท่าน จงปราศจากมลทินเรื่องเศร้าหมอง ห่วงใย มีความปลอดโปร่งโลงจากเวรภัยในที่ทุกสถาน ในกาลทุกเมื่อเทอญ

อนึ่งครอบครัวและญาติมิตรทั้งหลายได้บำเพ็ญกุศลให้ท่านแล้ว โดยตั้งจิตอุทิศผลเจาะจงต่อดวงวิญญาณของท่านทั้งสิ้น ขอให้ดวงวิญญาณของท่านได้โปรดรับรู้และอนุโมทนา

ด้วยอำนาจแห่งบุญกุศลที่ท่านได้สั่งสมและสร้างสรรค์ไว้แต่ครั้งยังมีชีวิตและด้วยอานุภาพแห่งปัตตนุโมทนามัยบุญอุทิศให้ในกาลนี้ ขอจงเป็นพลปัจจัย สำเร็จเป็นบุญกุศลให้ดวงวิญญาณของท่านได้ไปสถิตย์ในสุคติภาพ ประสพสุขอันไพบูลย์เพิ่มพูลโดยยิ่งๆไปเทอญ

คำกล่าวขอบคุณงานฌาปนกิจ

เจ้าภาพขอขอบคุณท่านประธานในพิธี (……………………………..) และแขกผู้มีเกียรติทุกท่าน ที่ได้เสียสละเวลามาร่วมฟังสวดอภิธรรมการบำเพ็ญกุศล นำพวงหรีดมาเคารพศพ ร่วมเป็นเจ้าภาพและร่วมทำบุญตลอดจนร่วมงานในพิธี(พระราชทานเพลิงศพ/ฌาปนกิจ) ในวันนี้ หากมีสิ่งหนึ่งสิ่งใด ขาดตกบกพร่อง ทางเจ้าภาพขอกราบขออภัยมา ณ โอกาสนี้ และขอให้อานิสงส์ผลบุญที่ท่านได้ร่วมทำบำเพ็ญกุศล โปรดอภิบาลรักษาให้ท่านประสบแต่สิ่งอันเป็นมงคล สมบูรณ์พูนผล พร้อมด้วยจตุรพิธพรชัยทุกประการ สุดท้ายนี้ขอให้ทุกท่านเดินทางกลับโดยสวัสดิภาพ ขอกราบขอบพระคุณครับ‍

การถึงแก่กรรมของ (……………………………..) ในกาลนี้ แม้จะเป็นไปตามกฎธรรมดาแห่งสังขารธรรมทั้งหลาย ซึ่งมีการเกิดเป็นเบื้องต้น มีการดำรงอยู่เป็นท่ามกลาง และมีการแตกดับสลายไปในที่สุดก็ตาม แต่ถึงกระนั้นเป็นการเหลือวิสัยที่จะหักห้ามความเศร้าโศกเสียใจ ของเหล่าญาติมิตรวิสาสิกชนทั้งหลายได้ ทั้งนี้ด้วยสำนึกในกตัญญูกตเวทิตาธรรม รำลึกถึงภาพแห่งชีวิตของท่านขณะดำรงชีวิตอยู่ ซึ่งได้ดำรงชีวิตด้วยดี มีคุณูปการต่อครอบครัว สังคม ประเทศชาติ พระศาสนา

ประวัติการทำงาน: ……

ขณะดำรงชีวิตอยู่ท่านได้ประกอบอาชีพการงานอันสุจริต ดำเนินชีวิตโดยธรรม เป็นบุพการีผู้ประเสริฐ เลี้ยงดูอบรม บุตร-ธิดา มาโดยดี มีชีวิตในบั้นปลายอันสงบ และใฝ่ในบุญกุศลเป็นนิตย์ ทั้งผูกจิตมั่นในพระพุทธศาสนามาตลอดอายุขัย นับเป็นการสูญเสียที่ยิ่งใหญ่ของครอบครัว และญาติมิตร

เกียรติประวัติ: ……

(……………………………..) เป็น (สามี/ภรรยา) ที่ประเสริฐของครอบครัว ท่านถนอมเลี้ยงดูลูกทุกคนด้วยความรัก ให้ความอบอุ่นแก่ลูกเหมือนร่มโพธิ์ร่มไทรที่ให้ความร่มเย็นแก่ผู้อยู่ใต้ร่มเงา ท่านพยายามสอนให้ลูกทุกคนเป็นคนดี มีศีลธรรม ซื่อสัตย์ สุจริต มีความขยันหมั่นเพียรและดำเนินชีวิตในทางที่ถูกต้องดีงาม โดยที่ท่านเป็นแบบอย่างที่ดีในเรื่องเหล่านี้
ความตั้งใจอันแน่วแน่ของท่านที่จะปลูกฝังให้ลูกหลานเป็นคนดีมีคุณธรรม และให้ได้รับการศึกษาที่ดี ได้ผลิดอกออกผลอย่างงดงาม คือ ลูกทุกคนได้ตอบสนองปณิธานของ (คุณพ่อ/คุณแม่) ด้วยการตั้งใจศึกษาเล่าเรียนจนจบการศึกษา ประสบความสำเร็จในชีวิต และเจริญรุ่งเรืองในหน้าที่การงาน

วาระสุดท้ายของชีวิต: ……

บัดนี้สังขารร่างกายของท่าน อันเป็นรูปธรรมได้แตกดับปรากฎอยู่ ณ เบื้องหน้านี้แล้ว แต่นามธรรม คือ คุณงามความดีที่ท่านได้สั่งสม และสร้างสรรค์ไว้ จักไม่แตกดับสลายไป แต่จะสถิตอยู่ในจิตใจของครอบครัวและญาติมิตร เสมือนเป็นอนุสาวรีย์แห่งชีวิต เป็นที่เคารพ และรำลึกถึงท่านสืบไป

ฌาปนกิจ ในภาษาอังกฤษ คือ cremation ซึ่งหมายถึงการเผาศพ, การปลงศพ ถือว่ามีความสำคัญทั้งในด้านความเชื่อ และประเพณีที่ทำสืบต่อกันมา ที่ตามคำสอนของพุทธศาสนาที่ได้แสดงให้เห็นถึงสัจธรรม เมื่อมีชีวิตก็ควรใช้ชีวิตอย่างไม่ประมาท ยึดถือศีลธรรม และมุ่งสร้างกรรมดี ดั่งที่เห็นว่าเมื่อตายไปแล้ว ก็ไม่สามารถนำสิ่งของหรือวัตถุอื่นใดติดตัวไป คงเหลือไว้แต่คุณงามความดีที่ได้เคยกระทำไว้ และมีเพียงกรรม หรือ บาป-บุญ ที่ได้เคยกระทำติดตัวไป เมื่อครั้งยังมีชีวิตเท่านั้น

พิธีฌาปนกิจ จะอยู่ในช่วงวันสุดท้ายในการทำพิธีศพ ถัดจากการสวดพระอภิธรรม โดยในปัจจุบัน หากเจ้าภาพทำพิธีศพที่อารามหลวงต่างๆ เช่น วัดธาตุทอง วัดเทพศิรินทร์ วัดพระศรีมหาธาตุ ทางวัดก็จะงดทำการฌาปนกิจในวันสำคัญทางศาสนา เช่น วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา และในทุกๆวันศุกร์

ก่อนเริ่มพิธีการ ให้เตรียมรายชื่อผู้ทอดผ้าบังสุกุลโดยให้เรียงลำดับผู้ที่อาวุโสน้อยขึ้นทอดผ้าเป็นลำดับแรกก่อน และให้ประธานในพิธีเป็นผู้ดำเนินพิธีในลำดับสุดท้ายในการผู้ทอดผ้าบังสุกุล
กรณีพิธีพระราชทานเพลิง อย่าลืม หมายรับสั่ง และ สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ
เจ้าภาพเตรียมประวัติ หรือ คำกล่าวไว้อาลัย (ถ้ามี)

บวชหน้าไฟ คืออะไร?

การบวชหน้าไฟ คือ การที่คนในครอบครัว หรือ ญาติพี่น้อง มาบวชเพื่อให้มีโอกาสสร้างกรรมดี ประพฤติดี ปฎิบัติดี ในระหว่างที่ครองสมณเพศ เมื่อเกิดบุญจึงได้อุทิศกุศลให้กับผู้วายชนม์ และมีความเชื่อด้วยการให้เป็นผู้จูงสายสิญจน์ขณะเวียนเมรุ โดยการบวชหน้าไฟนี้ เป็นประเพณีนิยมที่จะบวชตามจำนวนวันเป็นจำนวนคี่ เช่น 1, 3, 7 วัน ทั้งนี้ ในปัจจุบัน ส่วนมากผู้บวชหน้าไฟจะบวชเป็นสามเณร ไม่ได้บวชพระ ด้วยจำนวนศีลที่รับจะต่างกัน

บวชหน้าไฟ ทำอะไรบ้าง?

เมื่อบวชหน้าไฟแล้ว หน้าที่ของเณร ในวันฌาปนกิจ จะเป็นผู้เดินต่อจากพระสงฆ์ในการเชิญหีบศพเวียนเมรุเพื่อนำไปตั้งไว้บนจิตกาธาน และเป็นผู้โปรยเหรียญโปรยทานในขณะที่ทำการวางดอกไม้จันทน์ (ถ้ามี)